FUNCTIONERENDE ZOEKFUNCTIE GEZOCHT

1. DE DOLLARVOGEL

De dollarvogel is een aan de ijsvogels verwante Australische vogel, met als wetenschappelijke benaming: Eurystomus orientalis. Niet echt boeiende informatie voor de meesten onder ons, maar de Van Dale gebruiker zal met deze zoölogische gegevens moeten leren leven. Wie de trefwoordenlijst gebruikt en een woord zoekt dat begint met een willekeurige medeklinker*, krijgt de dollarvogel op zijn scherm. Het $-teken blijkt immers niet te functioneren. ‘$’ wordt door het programma geïnterpreteerd als het woord dollar, niet als een joker of wildcard.

Twee voorbeelden:
Zoekopdracht: $lank. 
Het te verwachten resultaat is: blank, flank, klank, plank en slank. Helaas, het gevleugelde beest uit Australië is daar. Het programma is immers gaan zoeken naar het woord dollarlank, een woord dat tot op heden niet in het Nederlands voorkomt. Dus wordt het alfabetisch eerstvolgende lemma op het scherm geprojecteerd, en dat is de dollarvogel. Afbeelding
Zoekopdracht: f$ank. 
Te verwachten resultaat: flank en frank. Wederom helaas: geen gevogelte deze keer, maar wel het lemma Fe. Het programma is deze keer gaan zoeken naar het onvindbare fdollarank. Afbeelding


Opgelet! Als men meerdere dollartekens gebruikt of het dollarteken combineert met het apenstaartje (@)*, loopt men het risico het slachtoffer te worden van De Dollar Crash.

Het dollarteken functioneert ook niet in de retrograde lijst. Met de anagrammenlijst is het nog veel erger gesteld: wie het aandurft om daar één dollarteken in te tikken, krijgt onmiddellijk te maken met De Dollar Crash.

* Het dollarteken kan bij zoekopdrachten gebruikt worden als joker. Als men een woord zoekt dat op een bepaalde plaats een medeklinker moet bevatten, zet men op die plaats het $-teken. Hetzelfde kan men doen met klinkers, daarvoor gebruikt men het @-teken. Het vraagteken is de joker voor een willekeurige letter.

2. ALLE EIGENNAMEN, JA MAAR NIET ALLEMAAL

Uit onze schooljaren menen wij ons te herinneren dat windstreken, seizoenen, dagen en maanden eigennamen zijn, zij het dat ze met een kleine letter geschreven worden. Als men via "geavanceerd zoeken - woordsoort/type" de eigennamen selecteert, verwacht men deze woorden dan ook in de resultaten aan te treffen. De windstreken, de dagen en de seizoenen ontbreken niettemin allemaal. Met de namen van de maanden is het nog erger gesteld: ze worden gedeeltelijk wel en gedeeltelijk niet (maart, mei, oktober, november) opgenomen. Totale willekeur, of hebben deze vier maanden iets wat de andere acht niet hebben?

 


Ook de kerkelijk feestdagen leveren problemen op. Pinksteren, Hemelvaart, Allerzielen, Allerheiligen en Kerstmis blijken eigennamen te zijn, Pasen en Vastenavond dan weer niet. Welke godsdienst kleeft de Van Dale redactie aan?

 

3. ALLE BIJWOORDEN, JA MAAR NIET ALLEMAAL

Als men geavanceerd zoekt op de woordvorm bijwoord, worden een hele reeks bijwoorden niet gevonden, met name deze die als een tweede betekenisgroep vermeld worden bij een adjectief, bv. absoluut, achterbaks, achterlijk, ... . Het gaat om een zeer omvangrijke groep.

 


Soms worden ook bijwoorden die als eerste betekenisgroep vermeld staan boven een adjectief, niet gevonden, bv. achterwaarts, gedeeltelijk, vaak. Ook hier gaat het om een omvangrijke groep.

4. ALLE ADJECTIEVEN, JA MAAR NIET ALLEMAAL

Geavanceerd zoeken op de woordvorm bijvoeglijk naamwoord verloopt volgens hetzelfde foutieve stramien. Opnieuw wordt een hele reeks bijvoeglijke naamwoorden niet gevonden, met name deze die als een tweede betekenisgroep vermeld worden bij een bijwoord, bv. beurtelings, bliksems, eertijds, ...

 

5. MIDDLE OF THE ROAD

Middle of the road (substantief) en middle-of-the-road (bijwoord) gedragen zich hoogst merkwaardig. Als men geavanceerd zoekt op de woordvorm bijwoord wordt het substantief middle of the road weergegeven. Als men de zelfstandige naamwoorden selecteert, levert dat dan weer het bijwoord middle-of-the-road op.

 
 
 

6. EEN THEEBAL IN DE ARCHITECTUUR

Kan iemand ons uitleggen wat een theebal te maken heeft met “architectuur en ruimtelijke ordening, woning en inrichting”? Deze dubieuze informatie krijg je trouwens enkel te zien in de resultatenlijst van het “Geavanceerd zoeken”, niet in het artikelvenster.

7. RADI & O

Binnen het onderdeel “Geavanceerd zoeken - Gebruikswaarde/Spreiding - Vaktaalkenmerk” kan men de merkwaardige mogelijkheid radi&o/televisie en audio aanklikken. Het zoekresultaat bedraagt nul treffers. Als men de ampersand manueel verwijdert zodat er radio/televisie en audio komt te staan, blijft het aantal treffers zero. Weet iemand hoe we de woorden van dit vakgebied kunnen selecteren?

8. VERBINDINGEN TE WEINIG

Verbindingen zijn vaste woordcombinaties, zoals iemand de loef afsteken, een record vestigen, belofte maakt schuld, ... Men kan ze opzoeken door een of meer van de erin voorkomende woorden in te tikken in het invoervenster. Zoals te verwachten was: talloze verbindingen worden niet gevonden. Via “Geavanceerd zoeken - Verbindingen - Vorm” bekomt men net hetzelfde onvolledige resultaat. Voorbeelden van verbindingen die nooit gevonden worden: in de as leggen, met iemand overweg kunnen, een grote bah doen, de bal terugkaatsen, aan barrels, op de been zijn...
Een ander probleem is dat zeer veel verbindingen in verbogen vorm in Van Dale werden opgenomen. Wie dan de infinitief van het werkwoord intikt, krijgt niet het verwachte resultaat.

9. VERBINDINGEN TE VEEL

Enerzijds vindt de zoekfunctie - zoals hierboven beschreven - bepaalde verbindingen niet, anderzijds worden er dan weer wel dingen in de resultatenlijst opgenomen die helemaal geen verbindingen zijn. Het gaat om voorbeeldzinnen die ongevraagd gepromoveerd worden tot verbinding. Of zijn er regio's in het Nederlandse taalgebied waar dit vaste woordcombinaties zijn?

extra jam bevat per kilo 450 gram vruchten en bestaat voor 60% uit suiker
een syllogisme bestaat uit drie termen: de major-term, de minor-term en de conclusie
B. Croces intuïtionistisch idealisme
koolzure zouten noemt men carbonaten

10. VLEUGELLAM ZOEKEN NAAR GEVLEUGELDE WOORDEN

Citaten en gevleugelde woorden kan men zoeken op basis van herkomst. Men krijgt dan een lijst voorgeschoteld van auteurs en bronnen. De manier waarop deze lijst werd samengesteld tart elke verbeelding.

Het meest ergerlijke is dat de auteurs op allerlei manieren worden gerangschikt: de ene keer op voornaam (John F. Kennedy, Winston Churchill), de andere keer op familienaam (Couperus, Claus), dan weer op beginletter(s) (J.W. Goethe, Ch. Darwin), en nog een andere keer op titel of functie (maarschalk Pétain, graaf H. von Moltke), en dat alles door elkaar gehutseld in een en dezelfde lijst. Als je bv. de citaten van Pétain wil opzoeken, is het best mogelijk dat je op zes plaatsen moet gaan zoeken vooraleer je zijn naam vindt: maarschalk Henri Pétain, maarschalk H. Pétain, maarschalk Pétain,  Henri Pétain, H. Pétain of Pétain. Er bestaat nochtans een zeer eenvoudige oplossing voor dit soort problemen: alles alfabetisch rangschikken op familienaam.
Nog mooier wordt het als dezelfde auteur meerdere malen in de lijst voorkomt. Zo worden de 20 citaten van Gerard (van het) Reve verdeeld in vier groepen: 13 citaten bij Reve, 4 bij Van het Reve, 2 bij G. van het Reve en 1 citaat bij G. Reve.
Een andere manier om de zaken te compliceren is een onderscheid maken tussen dezelfde naam met en zonder hoofdletter. Of bestaat er een prins Willem I én een Prins Willem I? Idem dito voor Paradise Lost en Paradise lost, en voor Ode on a Grecian urn en Ode on a Grecian Urn.
Tussen de auteursnamen treffen we ook allerlei andere bronnen aan, waaronder enkele van een merkwaardig allooi: "34, vert. Timmermans", "verslag TNO", "radioliedje", "folder", "folder NMBS", "het oude W.v.Sv., art. 56", ...
Enkele bijbelboeken krijgen vooraan een extraatje waardoor ze alfabetisch op een merkwaardige plaats komen te staan: "naar Gen. 18:27", "vgl. Exod. 2:3".
Heel wat van deze bronnen zijn titels van boeken, en beginnen met een lidwoord. Tegen alle gebruiken in worden ze alfabetisch gerangschikt op het lidwoord aan het begin van de titel.
Er wordt nog op een andere manier gezondigd tegen de regels van het alfabetisch rangschikken. Punten en spaties worden normaal voor de letter A geplaatst. Hier worden ze gewoon genegeerd. Daardoor komt G. Orwell tussen Gorter en Gossaert te staan in plaats van aan het begin van de letter G.
Als men in de door Van Dale gegenereerde zoekopdracht zelf wijzigingen aanbrengt, kan men dit soort cryptische boodschappen zien verschijnen:

Taalhistoricus Ewoud Sanders maakte zich op 11 oktober 2000 in het NRC Handelsblad al druk over dit onderdeel van de Van Dale cd-rom. Zie: Staat Goethe in Van Dale?

11. APOSTROF ZORGT VOOR PROBLEMEN

Als men met 'geavanceerd zoeken' op zoek gaat  naar bv. ras in de definitie/verklaring, dan zitten er in de resultatenlijst een hele reeks lemma's waarbij in de definitie/verklaring het woord ras helemaal niet voorkomt. Wat we er wel in terugvinden is het woord ra's, het meervoud van de bij kruiswoordraadselliefhebbers overbekende dwarsmast. De query houdt dus geen rekening met de aanwezigheid van een apostrof.
Het omgekeerde zorgt evenzeer voor problemen. Wie zoekt naar ra's in de defintie/verklaring krijgt nul op het rekest. Zoeken naar ra levert wel een aantal resultaten op, maar niet die lemma's waarin ra's voorkomt.
Uiteraard doen al deze problemen zich niet alleen voor bij ra's/ras, maar in alle gelijkaardige gevallen met een apostrof.


12. VERBORGEN FULLTEXT-ZOEKFUNCTIE

Zowat de voltallige wereldbevolking vraagt zich af waarom de Van Dale op cd-rom geen fulltext-zoekfunctie heeft. Op de plus-versie is die functie nochtans aanwezig, maar ze zit zo goed verborgen dat het bestaan ervan tot voor kort alleen bij een aantal insiders bekend was. In oktober 2001 maakte de redactie van het tijdschrift Onze Taal het geheim openbaar.
Meteen rijst de vraag of dit niet de zoveelste vergetelheid is van de programmeurs. Vermoedelijk was het de bedoeling dat de fulltext-zoekfunctie niet op de cd-rom zou staan. In het andere geval mogen we toch verwachten dat ze wordt opgenomen in het menu en de knoppenbalk, en dat ze vermeld wordt in de handleiding en de help topics.
Vermits we het over de Van Dale op cd-rom hebben, was het te voorzien: de fulltext-zoekfunctie vertoont gebreken. Ze blijkt immers wel de woordenboekartikelen te doorzoeken, maar niet de 'Citaten en gevleugelde woorden', een nochtans essentieel onderdeel. De vermelding Volledige tekst die op het scherm verschijnt, is dus niet correct.
We hopen dat u er geen kramp in de vingers van krijgt, maar dit is de combinatie om de fulltext-zoekfunctie op te roepen: Shift-Ctrl-Alt-F10.

12. EEN BLUNDER IN HET KWADRAAT OF IN HET KUBIEK?

Dankzij Van Dale weten we dat m2 het symbool is voor vierkante meter, en m3 het symbool voor kubieke meter. Nochtans zullen weinig mensen het opmerken, want deze lemma's staan op een merkwaardige plaats gerangschikt: helemaal op het einde van de letter M, en niet waar men ze zou verwachten, nl. net onder het lemma m (meter). Een gelijksoortig fenomeen doet zich voor bij mm2 en mm3. (Om een of andere duistere reden werden cm2, cm3, dm2 en dm3 niet opgenomen.)

13. TIJGERIN OF TYGERIN?

Om één of andere mysterieuze reden wordt het woord tijgerin tweemaal geklasseerd in het resultatenvenster: als tijgerin en als tygerin. Tijger heeft geen last van deze dualiteit.