INHOUDELIJK

1. INHOUDELIJKE ONJUISTHEDEN

1.1 Luchtmacht zonder vliegtuigen

Bij het lemma WL lezen we dat het Duitse Wehrmacht Luft kan vertaald worden als Duitse landmacht. Onze kennis van het Duits is beperkt; toch menen wij te weten dat Luft zoiets betekent als lucht, en niet land. Misschien moet de Van Dale redactie zich maar eens een Van Dale vertaalwoordenboek Duits-Nederlands aanschaffen (69 €).

1.2. De Steenwijker Ampère

Bij het lemma A³ staat de uitspraak vermeld van ampère! Wie de Van Dale in alfabetische volgorde zou lezen, komt dus al bij het negende lemma dit soort ongein tegen.

1.3. Hoc loco

 

	Bij hoc lezen we dat de uitdrukking hoc loco wordt afgekort als h.e.; dit dient uiteraard h.l. te zijn.
	Als verklaring voor de uitdrukking hoc loco lezen we "te deze plaatse". Bij h.l. staat dan weer dat hoc loco "te dezer plaatse" betekent. Mogen wij ook nog de mogelijkheid "te dezen plaatse" suggereren?

1.4. Elf

Bij elf¹ horen de bij betekenis 2 vermelde samenstellingsvoorbeelden duidelijk bij betekenis 1 te staan.

1.5. Bijvoeglijk naamwoord of bijwoord van plaats?

In de trefwoordenlijst wordt er naast op² de verduidelijking bn. (bijvoeglijk naamwoord) geplaatst. In het bijhorende resultatenvenster kunnen we evenwel zien dat het om een bijwoord van plaats gaat.

1.6. O.K. niet oké.

Uit de help topics menen wij te mogen opmaken dat bij woorden die Van Dale anders spelt dan het Groene Boekje, altijd ook de woordenlijstspelling wordt vermeld. Niettemin ontbreken sommige van deze woorden, bv. oké. Eigenaardig genoeg is de spellingcorrector wel op de hoogte van het bestaan van de schrijfwijze oké.

1.7. Ieperen

Een Ieperling is een inwoner van Ieperen, leert Van Dale ons. De plaats Ieperen komt nochtans in geen enkele hedendaagse atlas voor. Bedoelt men de West-Vlaamse stad Ieper? Hanteert men op de Van Dale redactie een kaart van voor 1830, toen Ieper(en) nog tot het Koninkrijk der Nederlanden behoorde?

1.8. Bar en boos: bijzonder slecht

De uitdrukking bar en boos krijgt een alles behalve duidelijke verduidelijking. Bij de tweede betekenis lezen we: van allerlei situaties. Wordt hiermee de uitdrukking bar en boos verklaard, of het label figuurlijk?

1.9. Woordsoortoverschrijding

Vrij is zoals bekend een adjectief. Wie de woordverklaring van Van Dale aandachtig leest, merkt dat het in een bepaalde betekenis ook een substantief is. Het was blijkbaar te veel moeite gevraagd om hiervoor een afzonderlijke betekenisgroep aan te maken, laat staan een apart lemma.

Nog meer woordsoortoverschrijdende toestanden vinden we bij vijf. Van Dale vermeldt voor alle zekerheid tweemaal dat vijf een hoofdtelwoord is. Niettemin duikt enkele regels lager het rangtelwoord vijfde (dat trouwens een eigen lemma heeft) op in de verbinding Karel de Vijfde.

1.10. Homoniem antoniem

Van Dale vermeldt niet alleen synoniemen, maar ook antoniemen. Dat zijn woorden waarvan de betekenis tegengesteld is, bv. zwart en wit; warmte en koude. Maar wat moeten we denken van het antoniem van buitenslands? Als we woorden met een tegengestelde betekenis op dezelfde manier gaan schrijven, wordt het wel erg moeilijk om elkaar te begrijpen.

1.11. Inter- en inter-

Bij het voorvoegsel inter- treffen we twee betekenissen aan. Het verschil tussen beide is ons niet duidelijk.

1.12. Niet overdrijven a.u.b.

Googol is een groot getal, een heel groot getal zelfs; meer bepaald een 1 met honderd nullen. Wiskundigen zouden zeggen: tien miljard in de macht tien. Van Dale is geen encyclopedie, we weten het, maar omschrijvingen van wetenschappelijke termen zouden toch een beetje correct mogen zijn. In dit geval slaat men de bal wel heel erg mis. Tien miljard in de macht tien miljard is immers een 1 met honderd miljard nullen, een getal waar maar weinig computers mee overweg kunnen.

1.13. Van Dale vertaald uit het Engels?

Is het Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal een vertaling uit het Engels? En is men dan hier vergeten een woordje te vertalen?

1.14. Super hoofdletters

Bij het lemma Oriënt-Express lezen we dat de naam van deze sneltrein ook met hoofdletters geschreven wordt. Zijn dit dan geen hoofdletters?

1.15. Een synoniem dat niet meer bestaat

Regalia heeft als synoniem rijksinsigniën. Dit laatste woord staat evenwel nergens in Van Dale; rijksinsignes staat er wel in. Tot en met de twaalfde druk van het woordenboek werd rijksinsigniën wel opgenomen (met de vermelding verouderd). Het woord werd dus als lemma geschrapt, maar is blijven staan als synoniem.

1.16. Jongens springen niet

Een springtouw is een touw waarmee de meisjes springen. Hoe heet dan een touw waarmee de jongens springen? We hadden deze blunder net zo goed bij seksisme in Van Dale kunnen plaatsen.
En waarom heeft men het over de meisjes? Bedoelt men hiermee dat alle meisjes touwtjespringen? Klaarblijkelijk gaat deze definitie al vele decennia mee.

Van Dale houdt trouwens in het geheel niet van gemengde kinderspelen. Dit zijn jongensspelen: afzwaaien, bochelen, boezen, dagen, koten, landjepik, landkappertje, landverovertje, pinkelen, spin, tiepelen en toppen. Voor de meisjes zijn er maar twee spelen: koten en touwtjespringen. Ja, koten komt voor als jongensspel én als meisjesspel, maar het gaat wel degelijk over twee verschillende spelen. 
De volgende blunder leert ons dat het allemaal van weinig belang is.

1.17. Een jongensspel voor meisjes

1.18. Freude und Freunde

In de lijst met gevleugelde woorden staan niet minder dan 206 citaten van Schiller. Zes daarvan zijn afkomstig uit An die Freude, twee andere blijken te komen uit het ons onbekende werk An die Freunde.

1.19. EEG, EG, EU, ...

Een hondenpaspoort is een in de EEG erkend paspoort waarin alle gegevens van een hond staan, en Triad is de driehoek Japan, VS, EEG, lezen we in Van Dale. De EEG (Europese Economische Gemeenschap)!! Werd die niet al een eeuwigheid geleden vervangen door de EG (Europese Gemeenschap)? En werd de EG niet op haar beurt in 1992 opgevolgd door de EU (Europese Unie)? Ach, laten we tevreden zijn, het had nog erger gekund met de EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal).

1.20. Vogels met vier poten

Een bout is volgens Van Dale onder meer een voor- of achterpoot, of ook -vierendeel, bepaaldelijk boven de knie, van een geslacht stuk vee of van wild, van gevogelte enz. Hebben vogels dan voor- en achterpoten? De dollarvogel in ieder geval niet.

1.21. Slangen en adders

Nog meer zoölogische onkunde bij gal. Een van de minder bekende betekenissen van dit woord is:
het gif van slangen, adders en ander giftig gedierte. Zijn adders dan geen slangen?

1.22. Prenatale roeping

Een cingulum is een witte gordel om de albe van een priester. Van Dale klasseert dit woord in de vaktaalcategorie anatomie. Worden priesters dan geboren met een cingulum, of is het een soort secundair geslachtskenmerk dat zich in de puberteit manifesteert? Dit geeft een heel nieuwe dimensie aan het fenomeen roeping.

1.23. Ligt Den Haag in Jutland?

Bij de uitdrukking de kop van Jut verwijst Van Dale naar een berucht moordenaar uit Jutland. Overal elders lezen wij nochtans dat Jut, meer bepaald Hendrik Jut, een Hagenaar was. De meest onverdachte bron in dit verband is het Van Dale idioom woordenboek. Wij citeren: "Jut was een beruchte Haagse moordenaar die in 1872 een dame met haar dienstbode om het leven bracht. Deze dubbele moord baarde veel opzien en er is uiteindelijk een krachtspel uit ontstaan met de naam: de kop van Jut." Op deze site zijn nog meer voorbeelden te vinden van de Van Dale redactie die zichzelf tegenspreekt.

1.24. Het leger kan de tering krijgen

Bij het lemma tering leren we dat vliegende tering een acute militaire tuberculose is. Ja, dat komt ervan als men moeilijke woorden gaat gebruiken. Het blijkt immers te gaan om miliaire tuberculose (zonder t).

1.25. Scrupels, greinen en drachmen

Scrupel, grein en drachme zijn oude medicinale gewichten, maar wat hun onderlinge verhoudingen zijn is via Van Dale niet te achterhalen. Bij grein lezen we dat het 1/20 van een scrupel is, of 65 mg. Een scrupel is 20 grein of 1/3 drachme. Als we even rekenen blijkt een grein dus 1/20 van 1/3 = 1/60 van een drachme te zijn, m.a.w. een drachme is 60 grein. Niettemin lezen we bij drachme dat dit evenveel is als 6 grein.

1.26. De memel zit in Van Dale

De definitie van memel is nogal summier: mijt, wormpje. Een wormpje is het inderdaad, meer bepaald een houtworm, en dat is de larve van de houtkever. Maar wat doet die mijt hier? Een mijt is een achtpotig diertje, verwant aan de spin, en dus allesbehalve een insect zoals de houtkever.

1.27. Snaarinstrumenten om op te slaan

Een snaarinstrument is een muziekinstrument dat door middel van opgespannen snaren toon geeft. Als synoniem wordt percussie-instrument vermeld. Dit deed ons even de wenkbrauwen fronsen. Terecht, want bij percussie-instrument lezen we dat dit een slagwerkinstrument is, wat dan weer als antoniem vermeld staat bij snaarinstrument. Snaarinstrument is dus zowel een synoniem als een antoniem van percussie-instrument. Sterk!

1.28. Boerenkool met een spruitjesmentaliteit

Niet alleen in het Van Dale woordenboek komen er merkwaardige dingen voor, ook in de moestuin van de Van Dale redactie is dat het geval. Daar groeien er immers spruitjes aan de stengel van de boerenkool. In onze tuin groeien spruitjes gewoon aan de spruitkool; aan de boerenkool (of krulkool) verschijnen er alleen bladeren. De kropjes ontspruiten trouwens niet in de winter of in het vroege voorjaar, maar wel in het najaar. De spruitjes worden 's winters of in het vroege voorjaar geplukt. Tot zover dit tuinbouwkundig intermezzo.
Tja, en dan staat er in de definitie ook nog een kanjer van een grammaticale fout. Zie: Het woordenboek die vol fouten stond.

2. INHOUDELIJKE INCONSISTENTIES

2.1. Verklarend woordenboek?

Talloze malen staan er in de definities woorden die zelf niet als lemma voorkomen en dus ook nergens verklaard worden. Ook vermelde synoniemen blijken wel eens aan deze ziekte te lijden. Niet echt logisch voor een verklarend woordenboek.

	Bij Jy lezen we dat dit het symbool is voor jansky. Wat jansky is komen we nergens te weten, vermits het geen eigen lemma heeft.
	Bij we is er bij de derde betekenis sprake van het verpleegstersmeervoud. Deze term komt evenwel niet voor in de trefwoordenlijst, waar er dan weer wel sprake is van verpleegsterspluralis.
	Bij bel1 lezen we als betekenis 7: geslepen stukje glas of kristal aan lampenkronen. Het woord lampenkroon komt nochtans niet voor in de trefwoordenlijst.
	Bij brandtra staat te lezen: tra als brandgang. Ook bij sleuf (betekenis 4) is er sprake van tra. Het woordje tra komt nochtans niet voor in Van Dale. [In de vorige edities had dit woord trouwens nog vier betekenissen, nu plots geen enkele meer.] Het woord bostra staat er dan weer wel in. De meervoudsvormen van bostra en brandtra worden niet vermeld. Zoals bij de meeste samengestelde substantieven, moeten we dan een kijkje gaan nemen bij het laatste lid, bij tra dus. Een onmogelijke opdracht.
	Bie is de afkorting van biezonder. Biezonder staat niet in Van Dale.
	Bij Y-buis staat als synoniem broekstuk vermeld. Broekstuk komt wel voor in Van Dale, maar de twee daar vermelde betekenissen komen niet in de buurt van een Y-buis.
	Een ctg is hetzelfde als een cardiotocogram, maar wat is een cardiotocogram?
	E.G.M. is de afkorting van Edelgrootmogende, een woord waarvan we de betekenis helaas niet te weten komen.
	De tweede betekenis van hak5 luidt: (bij een paard) springgewricht aan het achterbeen. Springgewricht staat niet in Van Dale. Spronggewricht dan weer wel.
	Salol is een "handelsnaam voor fenylsalicylaat", maar wat is fenylsalicylaat?
	Bij pok 5a krijgen we als cryptische verklaring: plaatselijke roestvlek op ijzer of staal Dats. Wat is in godsnaam Dats? Met een hoofdletter dan nog wel!
	REM is de afkorting van rasterelektronenmicroscopie. Is het woord rasterelektronenmicroscopie te lang? Het staat in ieder geval niet in Van Dale.
	Hetzelfde kan gezegd worden van TSS en tibialestresssyndroom.
	Een vat is onder meer een soort van tonslak. Geen verklaring van tonslak.
	Bij blaasworm leren we dat dit de ingekapselde larve van een lintworm is, met als synoniem vin. Het woord vin heeft wel 5 betekenissen, maar er is geen larve van een lintworm of iets dat er op gelijkt te bekennen.
	Mips is de afkorting van million instructions per second? In welke sfeer moeten we deze uitdrukking situeren? Is dit de eenheid waarin de frequentie van het geblaf van beroepsmilitairen wordt uitgedrukt?
	MTBE is hetzelfde als tertiair-butylmethylether. Vermoedelijk is dat een chemische stof, maar het kan ook een of ander exotisch gerecht zijn.
	Bij het achtervoegsel -itis wordt het afleidingsvoorbeeld  polgaritis gegeven. Polgaritis wordt nergens verklaard.
	Tetrasporen zijn sporen die ten getale van vier ontstaan in bep. kleine sporedoosjes. Wat sporedoosjes zijn, weten alleen de mensen die hebben opgelet tijdens de lessen plantkunde.
	B.c.b.g. is de afkorting van bon chic bon genre. Om daar de betekenis van te kennen zal u een Van Dale vertaalwoordenboek moeten aanschaffen. Verborgen verkooptechniek?
	Net hetzelfde kan gezegd worden van knight, een Engelse term die we aantreffen in de verklarende tekst van de lemma's dame3 en Knt.
	Ceriet is een bruin, rood of grijs mineraal, behorend tot de nesosilicaten. Wat nesosilicaten zijn, mag Joost weten.
	Een scone is een rond broodje van gegist deeg, ook wel cakeachtig gebakje, meestal warm geserveerd bij het ontbijt of de tea. We kunnen ons wel min of meer voorstellen wat er met tea bedoeld wordt, maar is dat een reden om het niet op te nemen in het woordenboek?
	Poëet is de ben. voor Narcissus poëticus. Maar wie of wat is Narcissus poëticus? Een flora kan misschien duidelijkheid brengen. Zie ook: Hebben de Romeinen het trema uitgevonden?
	Drift is een door Freud veronderstelde aangeboren, instinctieve, motivationele kracht die op allerlei manieren aangewend kan worden. Is motivationeel hetzelfde als motiverend? Waarschijnlijk wel, maar zeker zijn we niet, vermits motivationeel een lemma is dat schittert door afwezigheid.
	Bij het achtervoegsel -rafie worden twee afleidingsvoorbeelden gegeven: colporrafie en myorrafie. Helaas geen verklaring te vinden voor deze weinig alledaagse woorden.
	Stikstofdioxide is een bruinrood gas dat beneden 0°C dimeriseert tot het kleurloze distikstoftetroxide. Wat dimeriseren is, komen we niet te weten in Van Dale.
	Met het achtervoegsel -e worden gemeenkunnige persoonsnamen gevormd. Het lemma gemeenkunnig bestaat niet.
	Kraakbeenlijm is een mengsel van proteïne en chondroïtinenilfaten. Het zal u niet verbazen dat de betekenis van chondroïtinenilfaten onvindbaar is.

En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan.

2.2 Aminozuren

In het Van Dale woordenboek hebben de twintig aminozuren die in eiwitten voorkomen elk een eigen lemma gekregen: alaline, alanine, arginine, asparaginezuur, cysteïne, fenylalanine, glutaminezuur, glycine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, ornithine, proline, serine, threonine, tryptofaan, tyrosine, valine. In de betekenisverklaring wordt telkens het symbool voor deze aminozuren vermeld. Om onduidelijke redenen is dat niet gebeurd bij alaline en isoleucine.
Elk van deze symbolen heeft een eigen lemma. Dat is echter niet het geval voor Trp (symbool van tryptofaan) en het nergens vermelde symbool voor alaline.

2.3. Transuranen

	De symbolen van scheikundige elementen hebben telkens een eigen ingang. Bij een aantal transuranen die sinds de vorige editie werden toegevoegd, werd deze eigen ingang vergeten: bohrium (Bh), rutherfordium (Rf), hahnium (Ha), dubnium (Db), seaborgium (Sg), nielsbohrium (Ns), hassium (Hs), meitnerium (Mt). Bij Nielsbohrium is bovendien het symbool Ns niet vermeld.
	Chemie is duidelijk niet de sterkste kant van de Van Dale redactie. Bij hahnium lezen we immers dat dit de naam is van het kunstmatige element 102. Volgens http://www.britannica.com/eb/article?eu=39591 en http://www.chemicalelements.com/elements/db.html heeft hahnium atoomnummer 105, en is het een synoniem van dubnium. Van Dale maakt van deze synonymie nergens melding.

2.4. Waaruit bestaat berlijns-zilver nu eigenlijk? En hoe schrijf ik het?

Bij berlijns-zilver lezen we dat dit een legering is van geelkoper met nikkel, alpaca, alfenide. Bij alfenide staat dan weer dat alfenide hetzelfde is als Berlijns zilver, met als synoniem alpaca. Als we bij alpaca gaan kijken, leren we dat dit verzilverd nieuwzilver is, met als synoniem nikkelzilver. Kan er nog iemand volgen?
Bovendien wordt berlijns-zilver de ene keer mèt, de andere keer zonder koppelteken geschreven; de ene keer met hoofdletter, de andere keer zonder.

2.5. Chemische formules

NOx, de chemische formule van stikstofoxide, werd opgenomen als lemma. Het veel meer gebruikte CO (koolmonoxide) komt niet voor in Van Dale.

2.6. Slechts 1 Belgische provincie

W.Vl. is de afkorting van West-Vlaanderen. De andere Belgische provincies blijken geen afkorting te hebben. O.Vl. voor Oost-Vlaanderen is nochtans erg voor de hand liggend.

2.7. Asymmetrische verwantschap

Taalkunde is niet direct onze specialiteit. Toch hebben wij onze vragen bij de asymmetrie die Van Dale meent te ontdekken in de verwantschap tussen het Fins en het Hongaars. 

2.8. Uiterlijk waarneembare baarmoeder

Van Dale definieert lichaamsdeel als deel van het (menselijk) lichaam dat uiterlijk als een min of
meer scherp omschreven lid waarneembaar is. Niettemin zou ook de baarmoeder een lichaamsdeel zijn. Lopen er dan dames rond waarvan de baarmoeder uiterlijk als een min of meer scherp omschreven lid waarneembaar is. Laat ons hopen dat dit geen extreme seksuele fantasie is van een van de Van Dale-redacteurs.

2.9. Longen die niet van elders gevoed worden

Een scuba is een onderwaterademhalingsapparaat dat niet van elders gevoed wordt, zegt Van Dale. Bij ademhalingsapparaat leren we dat dit de bij de ademhaling betrokken organen zijn. We kunnen niet anders dan hieruit besluiten dat de illegale organenhandel vermoedelijk verloopt via winkels voor duiksportbenodigdheden.

2.10. Dirigeren vanop de voorsteven

Een sneb is onder meer een vooruitspringend gedeelte van de voorsteven van een schip, m.n. het rostrum bij de schepen uit de Romeinse tijd, lezen we in Van Dale. Als we bij rostrum een kijkje gaan nemen, kunnen we daar nochtans alleen de betekenis podium voor de dirigent ontwaren.

2.11. Sterker synoniem

Dweepzucht is een zucht tot dwepen. (Ja, wat had u anders gedacht!) We krijgen ook een belangrijke nuance: dweepzucht is sterker dan dweperij. Hoe kunnen deze twee woorden dan synoniemen zijn?

2.12. Between Sambre und Maas

Soms heeft Van Dale polyglottische neigingen: zo is een samoreus een soort van grote aak voor de binnenvaart op Sambre en Maas. Bedoelt men Sambre en Meuse? Of kiezen we toch maar voor Samber en Maas?

2.13. Chemicus met negatieve leeftijd

De Oostenrijkse chemicus von Welsbach geniet de eer driemaal vermeld te worden in Van Dale, zij het telkens op een andere manier. Bij neodymium heet hij Carl Freiherr Auer von Welsbach, bij praseodymium Carl Auer von Welsbach, en bij gloeikousje Auer von Welsbach. De redactie houdt van afwisseling; en niet alleen van afwisseling, ook van blunders. Zo blijkt onze vriend von Welsbach 29 jaar eerder gestorven te zijn dan hij geboren is. Is von Welsbach de uitvinder van de teletijdmachine?

2.14. De big Van Dale

De pitchui is een giftige oranjezwarte zangvogel van Papoea New-Guinea. Heeft de redactie een Engelstalige encyclopedie geraadpleegd om te weten wat een pitchui is? Papoea-Nieuw-Guinea heeft trouwens een eigen lemma in Van Dale.